|128|
كتاب شناسي حسبه
ز. باقري بيدهندي
واژه "حسبه" در اصطلاح اداري ـ اسلامي و در زبان حقوق دانان مسلمان به اداره اي گفته
مي شود كه در ادوار خلافت اسلامي در جامعه و حكومت اسلامي دائر بوده و قرن ها نيز
ادامه داشته و براي انجام صحيح امر به معروف و نهي از منكر در مراتب مختلف و به
مفهوم وسيع آن ها به وجود آمده است. از برخي گزارش هاي تاريخي موجود استفاده
مي شود كه منصب حسبت به عصر خود رسول اكرم(ص) و خلفاي پس از آن حضرت
ارتباط پيدا مي كند كه آنان بدون واسطه, به ايفاي اين وظيفه پرداخته اند. [1] بعدها حسبه به صورت سازماني پيچيده و سامان يافته و نهادي حكومتي درآمد و
دولت فردي را به نام "محتسب" بر آن گمارد. [2] وظيفه اصلي محتسب نظارت دقيق و
مستمر بر اجراي مقررات مذهبي و منع از كارهاي ناروا و نظارت بر احوال و اعمال مردم
و روابط عمومي افراد جامعه و رفاه حال و زندگي ايشان و اجراي صحيح امور حسبه بود. وظايف اين اداره در زمان ما در بيشتر كشورها بين وزارت خانه هاي مختلف تقسيم
شده و بخشي از آن نيز به قوه قضائيه تفويض شده است. دانشوران در خصوص حسبه آثاري ارزنده خلق نموده اند و چگونگي اداره حسبه و
